Etiket arşivi: geçmiş zaman

Geçmiş zaman (past time)

      Geçmiş zamanda kalmıştır (past time):

Türkçe için geçmiş zaman di geçmiş zaman ekiyle elde edilir.

çalışırm,

çalışm,

çalışıyordum,

çalışmışm (çalışym), 

çalışmaktaydım …;

çalışır bulunurdum, çalışır bulunuyordum, çalışmış bulunmuştum…  gibi.

İngilizcede ise:

  Common aspect’te (genel tarz) used to kalıbı kullanılır.

I used to work._ Çalışırdım.

   Concrete aspect’te fiillerin (bir düzensiz fiil değilse) sonlarına ed takısı eklenir.

I worked._Çalışm.

   Progressive aspect’te  (devam tarzı) be fiilinin was/were olarak değiştiğini söylemiştik.

I was working_ Çalışanm/ Çalışıyordum

   Perfect ve perfect continuous aspect’te have yardımcı fiili had olarak değişiyordu.

I had worked. _ Çalışmışm.

I had been working._ Çalışan bulunmuştum. (Çalışmaktaym.)

   Bu arada, Türkçede geçmiş zaman eki sadece di ekidir.erdi, yordu, –maktay, –mış diye devam eden ek birleşmeleri, fiilin tarzına göre geçmiş halini bildirir.

   Fiil kökü+miş (çalışmış) türündeki çekimler, ifade ettiğimiz gibi, ya duyulan haberdir ya da şimdiki bitmiş tarzdır. Fiil+mişti (çalışmıştı) türündeki ifadeler ise bitmiş tarzdaki bir hareketin geçmiş zamandaki ifadesidir.

   Buna göre: Eğer bir hareket,

yor devam tarzı ve –di geçmiş zaman ekini almışsa demek ki hareket geçmişte devam eden (çalışıyordum) harekettir ya da

 –miş tarz ekiyle geçmiş zaman sağlanmışsa (-mişti) hareket geçmişte bitmiş (çalışmışm) harekettir veya

mekte ek birleşmesiyle geçmiş zaman sağlanmışsa (-mekteydi) demek ki hareket geçmişte devam etmekte olan harekettir.

Yine,

geçmişte genel (-erdi) (çalışırm) ve

geçmişte dakik (-di )(çalışm) harekettir.

Ve yine bu hareketler şimdiki zamanlardaysa;

şimdiki devam eden, (çalışıyorum)

şimdiki bitmiş, (çalışmışım)

şimdiki devam etmekte olan, (çalışmaktayım) veya

genel harekettir.(çalışırım)

 Gelecek zamanlarda ise (-ecek ekini almışsa);

gelecekte devam eden, (çalışıyor olacağım)

gelecekte bitmiş, (çalışımış olacağım)

gelecekte devam etmekte olan(çalışımakta olacağım)

gelecekte dakik (çalışacağım) harekettir …ve yine

 geçmişteki gelecekte(ecekti); devam eden,

bitmiş,

devam etmekte olan ve

dakik  harekettir

   Ör; Çalışmak fiilinin devam tarzının birinci tekil şahıs geçmiş zamanı; ‘Çalışıyordum’dur.

  Ya da; Çalışıyordum çekimli fiili, birinci tekil şahsın geçmiş zamanda devam ettirdiği hareketi karşılayan çekimli fiildir.

Zaman (time) nedir? Zaman ekleri nelerdir?

 Varlıklar hareketlerini bir tarza bağlı olarak gerçekleştirirken bu hareketler bir zamanda gerçekleşir.

  Türkçede eki geçmiş zaman, ecek eki gelecek zaman, –ecekti ek birleşmesi geçmişte kalmış gelecek zamanı bildirir. Türkçede zamanlar tek bir ekle değiştirilebilirken, İngilizcede durum biraz farklıdır.

  Örneğin ‘am/ is/ are’ yardımcı unsurları bir taraftan şahıs veya şahısların ayırıcılığını bildirirken, diğer taraftan ifadenin zamanını da göstermektedir.

  Yine, ‘was /were’ hareketin şahıs veya şahısların ayırıcılığının yanında hareketin geçmiş zamanda kaldığını da göstermektedir.

  Türkçede zamanlar sıfır ekten başlar. Bu eksizlik durumu ise şimdiki zamandır. ‘–r,  –yor, –mış  ekleri tarz ekleridir.

   Türkçede zaman ekleri fiillere doğrudan eklenir

çalış-, çalış-acak

  Örnekteki çekimli fiil tarz bakımından yalın yapılıdır yani eksizdir. Bu durumda çekimli fiil, hareket bildiren fiildir.

Hareket  fiilleri; ‘geldi, gördü, dokundu, hoşlandı  gibi fiillerdir.

Bundan başka  zaman ekleri ‘bulun-du, ol-du, yer al-dı, kal-dı’ gibi kalma/ durum fiilleriyle de kullanılır.

  Örneğin,

bulundu’ nasıl bulundu?

Çalışır bulun-du.’ veya

çalışmış bulun-du.’    

   Örneğimizdeki kalma fiili yerine diğer kalma fiilleri de kullanılabilir. Kullanıldığında ise fiilin taban anlamına göre anlam farklılıkları ortaya çıkabilir.

   Yine  kalma fiillerinden (yardımcı fiiller) bir tanesi de –i (er) yardımcı fiilidir. ‘çalışır idim, çalışmış idim’ gibi.

   Bütün bu durumlarda yardımcı fiiller, bir tarza bağlı hareketleri geçmişe taşıma işine (yardımcı fiil işleviyle) yardım eder sadece.        

   Bundan başka yardımcı fiiller böyle bir zamana taşıma işlevlerinden başka bir durumun bildirilmesine yardımcı da olabilir.

   Örneğin,

çalışır bulunuyor  idi veya ‘

çalışır bulunuyor bulundu’  

 yine,

çalışır bulunmuş idi’  veya 

çalışır bulunmuş bulundu gibi.

  Bu durumda birinci yardımcı fiil (bulun-uyor/ bulun-muş), hazır zamandaki durum devamlılığı veya bitmişliğinin bildirilmesine yardımcı olurken, ikinci yardımcı fiil ‘bulundu’ bütün bu birleşik yapıların zamanını, geçmişte kaldığını bildirmeye yardımcı olur.

  — geçmiş —                  — şimdiki —                            — gelecek —

Resim8