Kategori arşivi: english tukish grammar

Dolaylı Tümleç (indirect object)

Dolaylı ( indirect object ) tümleç nedir?

Öznenin, karşısındaki nesneyle doğrudan değil de bir başka nesne kullanmasıyla, dolaylı olarak temasa geçmesidir.

Ör;

Ali kalemini bana verdi.

_ Ali gave me his pencil/

Ali gave his pencil to me.

Not: Dolaylı tümleçli cümlelerde şöyle bir durum da vardır: ‘Ali kalemini bana verdi’ ile ‘Ali bana kalemini verdi’ cümleleri arasında herhangi bir anlam farkı yoktur fakat, bir vurgudan bahsedildiği açıkça görülmekte. Birinci cümlede ‘bana’ ikinci cümlede ‘kalemi’ ögeleri, yüklemin önüne çekilerek vurgulanmıştır.

Türkçede vurgulanacak öğenin yüklemden hemen önce yer aldığını biliyoruz. İngilizcede ise bu cümleler

‘Ali gave me his pencil.

_ Ali bana kalemini verdi.’ ve

‘Ali gave his pencil to me.

_Ali kalemini bana verdi’ olarak çevrilir.

Görüldüğü gibi, İngilizcede bu ayrım ‘to’ gibi ‘preposition’ adındaki yardımcı gramer unsurlarıyla sağlanır.          

     Özne ve yüklem birlikte cümlenin ana unsurlarını oluştururlar. Sohbetin öncesi bilinse dahi bu iki öge olmadan bir cümle oluşturulamaz.

     Şöyle: Sohbetin öncesini biliniyorsa (Camı kim kırmıştı?) ‘Ali kırmıştı’ denebilir. Fakat öncesi bilinmiyorsa sadece ‘Ali kırmıştı…’ demekle bir cümle kurulmuş olunmaz. Yani ifade bu şekilde bırakılmaz. ‘Kırmak’ fiili bir nesne olmadan gerçekleşmez çünkü.

      Demek ki ortada bir de eşya vardır. İşte bu eşya/eşyalar nesnedir. ‘Ali camı kırdı’ gibi. Bu örnekte fiilin taban anlamı nesneyi -i halinde talep etmiştir. Bundan başka nesnesini -e/-den/-ile halinde talep eden fiiller de vardır. ‘Ali cama dokundu/camdan uzak durdu…’ gibi.

   ‘Vermek, sormak…’ fiilleri ‘görmek, dokunmak, kaçınmak...’ fiilleri gibi bir nesne talep eden fiillerden değildir. ‘Ali parayı verdi…’ demekle cümle gene de (eğer öncesi bilinmiyorsa) tamamlanmış sayılmaz. Bu yarım kalmış cümlenin bir başka nesnesi daha olmalı. (Kime verdi?) ‘Veli’ye verdi’ ve bu ikinci nesne unsuruna dolaylı tümleç denir.

Dolaylı tümleçte özne, bir nesne aracılığıyla bir başka nesneyle temasa geçmiştir. Şu örnekleri inceleyelim; ‘Ali Veliyi dövdü’ ve

   ‘Ali Veliyi sopayla dövdü’. İkinci örnekte ‘sopa’, -ile halinde bir nesne olmasına rağmen dolaylı tümleç işlevini görmüştür. Özne, bu nesne dolayısıyla diğer bir nesneyle (Veli) temasa geçmiştir.

   Dolaylı tümleç olayında durum şudur. Dolaylı tümleç cümlede -e/-den/-ile halinde bulunabilir, fakat bununla birlikte cümlede -i halinde bir nesne de mevcuttur. Ve ayrıca dolaylı tümleç cümle içerisinde ortaya çıkar yani şöyle. ‘Ali İstanbula gitti’ cümlesinde ‘İstanbul’  bir yer tümlecidir.

    ‘Ali kardeşini İstanbul’a gönderdi’  Cümlesinde de ‘İstanbul’ yine bir yer adı, yer tümlecidir. Fakat cümlede ikinci unsur, dolaylı unsur olduğundan (çünkü İstanbul’a giden kardeşidir) dolaylı tümleç görevindedir. Nesne ve dolaylı tümleç ögeleri bu şekilde tamamlanabilir.

 

across

across_karşısında, çaprazında

   Bir şeyin bir başka şey üzerinden bir hat boyunca karşıya geçişi..veya bir şey-in karşısında/ çaprazında oluşunu bildirir.

   The ship passed across the river.

   Gemi nehirden karşıya geçti.(nehri karşıya geçti.)

 

against_hilafında

   Bir şeyin/ durumun/ kişinin bir başka şey/ durum/ kişiden gelen güç/ baskıya karşı hareketi belirtirken hilafında…

Everybody was against me at lesson.

Derste herkes bana karşıydı.

 

opposite_karşısında

   Bir şeyin esas yüzü, bir başka şey-in esas yüzüne bakacak şekilde karşısında olmasını belirtirken kullanılır.

   The post office is opposite the road.

   Postane okulun karşısındadır.(okula karşıdır)

 

 

in the middle (of)

  in the middle (of)_ ortasında

   Bir şeyin bir başka şeyler-in ortasında olduğunu belirtirken kullanılır.

   The man is staying in the middle of the road.

   Adam tam yolun ortasında duruyor.

 

among_arasında

   Bir şey-in /durum-un/ kişi-nin ikiden çok şey/ durum/kişi arasında olduğunu belirtirken kullanılır.

   The house is ours which is among the trees.

   Ağaçların arasındaki ev bizimdir.

 

between_arasında 

   Bir şey-in /durum-un/ kişi-nin iki şey /durum kişi arasında olduğunu belirtirken kullanılır.

   There isn’t a problem between me and you.

   Seninle benim aramda bir problem yok.

   Our house is between Ali’s and Ahmet’s houses.

   Bizim evimiz Ali ve Ahmet’lerin evinin arasındadır.

among

among_arasında

   Bir şey-in /durum-un/ kişi-nin ikiden çok şey/ durum/kişi arasında olduğunu belirtirken kullanılır.

   The house is ours which is among the trees.

   Ağaçların arasındaki ev bizimdir.

 

  in the middle (of)_ ortasında

   Bir şeyin bir başka şeyler-in ortasında olduğunu belirtirken kullanılır.

   The man is staying in the middle of the road.

   Adam tam yolun ortasında duruyor.

 

between_arasında 

   Bir şey-in /durum-un/ kişi-nin iki şey /durum kişi arasında olduğunu belirtirken kullanılır.

   There isn’t a problem between me and you.

   Seninle benim aramda bir problem yok.

   Our house is between Ali’s and Ahmet’s houses.

   Bizim evimiz Ali ve Ahmet’lerin evinin arasındadır.

for

for_ süresince

   Bir durum/ hareketin belirli bir zaman süresince devam ettiğini bildirirken kullanılır.

for for two days (iki gündür)

for seven years (yedi yıldır),

for six hours (altı saattir)

 

during_esnasında

   Bir durum veya  hareketin belirli bir olay/ durum esnasında gerçekleştiğini bildirirken kullanılır.

during during the war (savaş esnasında)

during the summer (yazın),

during the meeting (toplantı esnasında)

 

within_içerisinde

   Bir durum/ hareketin belirli bir süre içerisinde herhangi bir zamanda gerçekleştiğini bildirirken kullanılır.

within two year’s time (iki yıl içinde)

within tree month’s time (üç ay içinde)

during

during_esnasında

   Bir durum veya  hareketin belirli bir olay/ durum esnasında gerçekleştiğini bildirirken kullanılır.

during during the war (savaş esnasında)

during the summer (yazın),

during the meeting (toplantı esnasında)

 

for_ süresince

   Bir durum/ hareketin belirli bir zaman süresince devam ettiğini bildirirken kullanılır.

for for two days (iki gündür)

for seven years (yedi yıldır),

for six hours (altı saattir)

 

within_içerisinde

   Bir durum/ hareketin belirli bir süre içerisinde herhangi bir zamanda gerçekleştiğini bildirirken kullanılır.

within two year’s time (iki yıl içinde)

within tree month’s time (üç ay içinde)

before

before_den önce

   Bir durum/ hareketin belirli bir zamandan önce herhangi bir zamanda gerçekleştirildiğini bildirirken kullanılır.

before seven (yediden önce)

before Sunday (pazar gününden önce)

 

 ago_önce

   Bir durumun şimdiden önce belirtilen bir zamanda gerçekleştiğini bildirirken kullanılır.

two years ago ( iki yıl önce )

 

after_-den sonra

   Bir durum/ hareketin belirli bir zamandan sonra herhangi bir zamanda gerçekleştiğini bildirirken kullanılır.

after after nine (dokuzdan sonra)

after winter (kıştan sonra)

 

Kompleks/ girişik cümlede sonuç tümleci

 

So/as +adverb+ that …_Öyle + zarf/sıfat+ ki

O kadar sessiz konuştu ki kimse bir şey anlamadı.

_ He spoke so quietly that nobody understood anything.

 

Such+adjective+noun that …Öyle+ sıfat+isim+ ki

Tatil o kadar harikaydı ki asla unutmayacağım

_ The holiday was so great that I wilI never forget it.

 

However

 Bir durumun şartları nasıl olursa olsun aynı sonucu vereceğini belirtmede…

Whatever

Bir önceki durumun sonucu ne olursa olsun bir sonraki eylemin değişmeyeceğini …

 

 

Kompleks/ girişik cümlede sebep tümleci

as_– dığından (dığı için)

Bu akşam anneme gideceğim için sizinle gelemeyeceğim

_ As I go to my mother tonight, I can’t come with you.

 

because

 Bir eylemin sebebinden çok eylemin kendisinin vurgulanmak istendiği durumlarda…

Radyo dinlediğim için telefonu duyamadım.

_ I didn’t hear the phone because I was listening to the radio.

 

for

  Bir durumun oluşmasında her zamanki gibi/-dığı için bilinen aynı şeyin sebep olmasında…

Çok iyi hazırlandığı için sınavı kazandı.

_He passed the exam, for he had prepared for it very welI.

 

since 

 Bir eylemin gerçeklemesinde başlıca bir şeyin sebep olduğunu belirtmede…

O gün çok korktuğundan bir daha buraya gelmez

_ Since he was very scared that day, he won’t come here again.

 

seeing that 

   Bir eylemin gerçekleşmesinde görünen bir sebebin yattığını belirtmede kullanılır.

Yorgun olduğundan (yorgun olduğunu görünce) ona yardım ettim.

_ Seing that he was too tired, I helped him.

Kompleks/ girişik cümlede zıtlık tümleci

though_-e rağmen 

Çok çalışmasına rağmen sınavı geçemedi

_ Though he studied a lot, he couldn’t pass the exam.

 

although_-e rağmen (bütün bunlara rağmen yine de)

Akıllı, zeki ve çalışkan olmasına rağmen yine de sınavı geçemedi.

_ Although he’s smart, clever and hard working he couldn’t pass the exam.

 

even though_-e rağmen ( hep…. olmasına rağmen…..yine de )

Hep çalışkan ve dikkatli olmasına rağmen gene de başarılı olamıyor

_Even though he is always hard working and careful, he isn’t successful. 

 

even if _ -e rağmen (olsa bile yine de)

Sınav çok zor. Çalışsak bile sınavı geçemeyiz

_The exam is too difficult. Even if we study a bit, we can’t pass it.

 

in spite of the fact that_  -e karşın (-esine nispeten, -asına inat yine de)

Ona çok hatırlatmama rağmen hala aynı hatayı yapıyor

_İn spite of the fact that I remind him about it very much, he still makes the same mistake.

 

despite the fact that_ -e karşın

Uzun zamandır görüşmememize rağmen beni hatırlayabildi

_ Despite the fact that we hadn’t seen each other for a long time, he maneged to remember me.